MUMBAI MAWL KHA!

MUMBAI MAWL KHA! - Jacob Shakum

“…….and therein dwell my heart and soul; 

Stranger just I be when I am out of your realm.”

                                        - Anonymous

Jacob Shakum

   Mumbai kha October 2007 khan ka hung chuong kai ve ta nawl el a ka sin hung zawm dingin. Pu Stephan C. Hmar a PG a khan in hnaw lut nghal in ka hei um tran ta a. Khang lai khan Hmar Welfare kha chu um in, Fellowship ruok kha chu a la um naw a. Vai hai lai hmar tlawmte, in tar tawn a  um chuh hawphur um ding hin ka lo ring hlak a. A lo ni naw khop el a. Welfare thuoitu nil eh a lo um hmasa hai kha an fel in an tlin em em el a, infuina, khawpui a umdan ding ti hai kha a hung thar taphawt kha an lo hril mawl mawl ta lem a. Chu el ni lo in, in pawl pui a hmel inhrietna hai kha an hang thaw lom lom nghal a. Insuk mikhuol hman khawm a lo ni ta der dal a. Hi lei khawm hih a ni ding a nih tuchen a Mumbai a Hmar nauhai ei thil thaw na reng reng a khawm ei in thuruol in ei in pumkhat  tlat na hih. Chu hnung sawtnawte zo a chun Fellowship kha indin a ni nawk a. A mi keikhawm nasa nawk zuol tu a hung ni a. Thuoitu fel tak tak le in pe zo tak tak, a mi keikhawm tu ei nei hih lawm a um hle a nih.

   Sawtnawte hnung a chun quarter hai hung hluo in ka hang khawsa tran pei ta a.  Lenglai Group hun hung in her dawk in, 2008-09 suong kha chuh Mumbai Hmar nau hai kha kan hruot hne hle in ka hriet. Pu Kaprosang in a Mumbai hung tlung hma in phone hung thaw ngei hlak a ta, ‘Voizan tu PG am ei ngam ding?’ ti chang bo lo. Zan dar hni tlang ah Kalina kawtthler hruot suk chang bo lo. In lengna ta phawt a John Duhlian (Lalal) lo in hnar hman zie bawk leh. Marka in thingpui no lo dawm hman zie bawk a ta. Pu Lalrothang Tusing in ‘sapthei bil’ thaw a that zie le a hlawk zie a sermon chang bo bawk lo. Joseph Joute in “sin ah ka um’ ti deu ran bawk a ta. James Pudaite in phingtam em em a hme lo in tem hai dam kha. Khanglai hun hai mawl kha a nih ngai um a ka hriet chuh. Ka lungril tak a chuh ‘Mumbai mawl kha’ a ni ran a nih.

  Fellowship trantir lai a ‘in’ a in tar em em a, thlan tui leh (lum lei a) ei hang inkhom tran lai hai dam kha theinghil ruol chu a ni naw ngei. SMS group tran lai a ‘ngavok’ in Mumbai a hmar hai a suk buoi hai dam, MumbaiTalkies a trawngbau ei lo inchan far hun lai dam kha ei la ngai tak tak ding chu a ni hih. Sawtnawte zo ah, MumbaiTuisunsuo hung suok in Pathienni inkhom trin char a article tiem neka Trawngbau hang tiem hmasatak hun lai dam kha theinghil an tak hmel khop el. BKC ground ekdur lai a football van practice a, chu zo ah Lalal in ah bu hang fak khom kher lai dam kha. Hang in zawt seng el chuh a ni naw ding a ni hih. Mumbai mawl kha ei ti ran el ding chu  a ni hih.

  Mumbai khawpui ah Sikpui Sports, Sikpuiruoi dam, Christmas dam puithuo taka ei hang hmang thei hih a ropui in a rapthlak a nih. Ei thuoitu hai  an in pek zo na lei a hieng ni hai dam hih hmang thei ei nih. A mipui hai khom ei fel in thu ei awi tawl hle lei khom a nih bawk. Hmun dang hai hang en chun, in dem, hotu nina inchu, in hril siet ti hai dam hih a tam ta em em anih. Eini ruok chuh inthuruol khak a, pumkhat a ei um dam hih mi inhnar ei kai a nih. Chuong a ni lei chun, ei hnam mawizei chawisang tu ni rawp ei tiu.   

  Mumbai a hmar hai hi ei vangnei in ei hamthat nawk zuol na em em chuh Officer tha deu deu, insuk milien thak lo, Pu Darzakhum Songate le Dr. Laldaikim hai dam ei nei hih a nih. Pu Lalpiengfel Joute in a hung belsa bawk. A chin a lien, naupang le upa ei ni level ang pei a an min pawlpui thei na ringawt  dam hih thil rapthlak tak a nih. Kei ka mimal tak a khawm sin dang ka hung hmu nawk na hih anni lei le Pathien zar lieu lieu ka ti ngam a nih. Sin tha lem nei ding khan an mi ditsak a, an mi tur deu ran bawk hlak kha a nih. An ni ang hih Hmar in sawmnga (50) bawr vel nei in la chuh hmar hai hih duoi biek nawm ei nih. Hienganga hmar hai ta dinga an in pek zo na hih a thlawn naw ding a nih.  Tukhom hin sin hmu leh la hmu ding hung um pei ei ta, Mumbai ah hmar nauhai hih la changkang in mi inhnar thei tlukin ei la um ding a nih. Private a sin thawhai khom tak-in-ning deu in sin thawng ei ta, kai sang pei ei  ta, mi in za thei ei la hung kai ding  anih.  

  Hmar Christian Fellowship Mumbai le Mumbai Hmar Welfare Association Pathien in malsawm in thuoi pei raw seh!          

             

“Jack, ka chawl hadam nuom an tah…..”

“Jack, ka chawl hadam nuom an tah…..”

Jacob Shakum

Matric, Churachandpur-a inthawka ka zovin, sum le pai nei le nei inkara, ka u Rebecca Lalzarkim in Shillonga inchuk zawm ding in a mi ti tlat a. Chuonglai chun private sikula zirtirtu sin thaw in kan insung hi a enkawl hlak . Pathien ringsanin Shillong tieng, 1994 khan PU(sc) thaw dingin ka lo fe thla a, kan chukna chu sunzawm peiin kum 1998 khan kan sungin kan in pem thla ta a. Ka u chun zirtirtu sin bawk chu Shillong a chun a thaw zom nawk nghal ta a. Kei el chau nilovin, ka sang, Timothy Shakum le kan upatak Ruthy Thanglienkhawl hai khawm chu chawm sa in sin chu a thaw zom ran a. Ka sang chun sorkar sin chu 2003 khan a lo hmu ve ta a. Chu zo leh ka u Ruthy khawm chun Msc a zo in Mizoram a sin a hung hmu ve ta a. Kei ruok chu PhD la thaw rawh a mi ti leiin kum hni chu PhD ka la thaw a. Nisienlakhawm, hun lo takin July 29, 2005 chun muol a mi lo liem san tak leiin ka PhD khawm chu ka sunzawm thei ta lo in ka lo chawl san a hung trul ta anih.

Ka u le hin ruol in pawl taka in pawl kan ni a. Nunghak leng ka hung hun chen khawm khan a mi leng pui hlak a nih. Harsatna ka nei hai reng reng hi ama kawl a hin kan tlun hmasatakzie hlak a. Ama khawm hin Tv a hung lengtu hai reng reng hi ka ngai dan hi a lak phawt hlak a nih. An hnik fak ding a nei khawm a ka fak ve naw chun inhawi ti ngai lo a ni a. A mi hmangaizie chu hril hin a phak naw a ni deu tak a nih. Nu in nau a duo tang char hin mi duot in, ka sawl ding khawm hi a phal ngai nawh. Sin ka nei hma khat chu pasal khawm nei tum lo a nih.

Chuonga sinthaw puma a mi chawm lai zing chu hieng hin a ti hlak a, “Jack, ka chawl hadam nuom an tah. Sin det deu hung nei ta la chu I kawla um ka ta, thaw trul trul thaw pek ka ti che a…” a ti hlak a. Khang laia a trawngbau kha ka na a hin a cham zing hlak a. A trongbau chu suk puitling pek khawm chu ka tum hle a. Nisienlakhawm, Pathien remruot dan le mihriem remruot dan hi a lo in ang naw khawp el a, hrietthiem hi a harsa in pawm an tak hle a nih. Laklaw deuin Pathien in chung tieng a mi lo thuoi pek el ta a. A tuor hi an tak em em el a nih. Ka hmangaitak in a mi hang maksan hnung hin chu ka khawvel hmang hi an thim mup a, mumal khawm ka hriet tha naw a nih. Tuchen khawm hin pawm harsa ka la ti a, la hmu nawk ding hin kan ring hlak leiin milai dam hin ka la en kai vel hlak.

Ka u in muol a mi liem san hnung sawt naw te a chun Pathien zar in sin chu ka hung hmu ve ta a. Nisienlakhawm lawm a kim thei tak tak ta nawh. A trawngbau kha ka hriet zing hlak a. La dam nisien chu lawmna a famkim el ding hi ana. Sienkhawm Pathien remruot a lo ni naw leiin chungtieng, angel veng khawpui ah a mi lo chawl hadam san lem an tah. Aw, ka va ngai ngei che de aw ka u dittak!

jshakum(at)yahoo(dot)co(dot)in

MumbaiTuisunsuo Vol 1 Issue 3

NEKA UPA HAI INZA (?)

NEKA UPA HAI INZA (?)

"Bai, vate per ah ei fe ding?"  "Aw, chun tlak-pil hung la nghal ei t, saihluom a ei hruol ding." Tlak-pil chuh an hung lak ta ngei a, saihluom khom chuh an hang hruol ta a. An hang em trang zo chun leh an nek-a upa lem pakhat hin "in saihluom hruol kha sawm-nga ve ve in mi pe ro" a hung ti ta a. An ni khom chun to trawk chun an pek el ta a.... 

            Ka naupang lai vate per kha kan hnik thei ve em em a. Hmun hla tak tak a hai fe in ruol hai le hin ka suok dawk hlak a, vate ruok chuh pakhat khom chu ka perthlak ve  chuong naw a. A kar chang lem chuh sunnithlak hih kan aw hlak anih. Saihlum ei hung mamaw nawk a, chu ding chun tlak-pil lak ah ei hang fe nawk ngei a. An lang thut lem chun vadung tui kha ei hung ting chaat tawp a, tui ei the kang a, nga tam rak lo ei la hung mansa te te hlak kha ana. Kut in raw rak khan saihluom ei hang hruol nawk a, voikhat hruol a khan zanga(500) bek kha ei hruol tei tei kha ana. Ei hang em trang er awr zo a, ei hang ruot ding hin, neka upa lem hai hin an chan ding (tax) hih an lo dawl sen hlak bawk. Neka upa lem na-na nachuh ti in eini khom chun to trawk chun ei pek nawk el hlak kha a lo nih. Kan ruolcham khan zuk thaw-hrawn in lang chuh kan hne talu ding ringawt kha a ni a. Anachuh, pi le pu hai mi lo inchuk tir kha ei hriet kuk sie lei khan, mani neka upa lem chuh in-za in an ti kha chuh ei sel ngam naw lem kha nih.

            'Bawk a chil in nal hmasa lem lem a hrat lem' ti'n ei neka upa ha'n an mi hang ti chuh, ei ruol thra tak khom ni hai sien a naal hmasa lem kha  ni ei tum tlat lei khan thrang kha nasatak khan ei hang lak a. A tawp a chuh ei ruol thra tak pa le khan ei hung insuol tak tak el hlak kha a lo nih. Neka upa hai thu kha chuh ei lo awi char char ngei. An thu ei awi el bak a khan an bula intuk lut kha ei nuom thei em em bawk a lo nih. Nga kui ah ei hang zui tum ve bawk hin, chawk-chaw-nal hung cho treu la hung rawh an ti hlak lei khan eini khom chun ei lo thaw ve pei bawk a. Tawlai-lir ke tuk nisien, an ta ding ei tuk sa pek, in bu thring zu dawm rawh an ti leh ei tlan a ei zu dawm vak el hlak. Ei nu hai in an phal le an phal naw kha ei ngaituo se se ta ngai nawh.

             Ka zuk ngaituo ve mei mei a, tulai hin khang ang khan an mi lo thaw/ti ni ta sein iengtin chi in am ei um/dawn let ding. A tam lem chun ei thaw hih ka ring ta naw tieng pang deu anih. An thil min thaw tir, ei chunga an thaw/ti hai kha a thra vong ei zuk ti na ni chuong lovin, mani neka upa inza na lei a kha ei lo thaw hlak kha a lo ni lem. Khawvel a hung changkang pei a, vate per, saihluom hruol, tawlai-lir ke tuk ti vel kha ei thaw ta bek bek nawh. Ei khawvel in her ang pei in ei thil thaw/tuok hai khom a hung changkang pei a, ngaituo na hai a hung changkang a, life style an dang ta a, hriet nuom zawng le thaw nuom zawng a hung dang ta pei a. Fak konga nisien, neka upa hai fak hma chuh ti kha a vang ta khop el. Neka upa lem in thra a a i ring lem khom chuh sel tan hmawk hmawk chieng mi ei hung ni ta in an lang tlat tah. Chu nek hman hman chun, kei kan nawm, ka thiem/hriet lem an nawm ti a nui-saw/eu-saw lem ang dam hih a thren hin ei chieng ta tlat in ka hmu chu tie.  Nu le pa in za na le thuawina hai khom hih a nep met in ka hriet tlat. An thu awi nek hman in ei thu in awi tir ang deu dam hih ei nuom ta lem a ang khop el. Ei nu le pa, ei neka upa lem hai hin law ngaina hrie lo a an mi thlir ringawt ang deu dam a ka hmu chang a um ve tlat chu tie.

Disclaimer: Mihriem ei in ang vong naw a, pi-pu nundan mawi/thra ngaisang a la vong ran pawl um ei ta. A thren khawpui a sei lien, pi le pu hai nundan mawi hai hre ta lo, chu khel ah a hmar trong khom hrie ta lo (ka thiem biek ka naw reng lai in) um bawk ei tih. Chulai zingah chun, tu biek khom in kawk tir a ziek a ni nawh ti ka hung tarlang.