Friday, 26 July 2013

JONA le NINEVI KHAWPUI KHA - By Christopher Lalrothang Tusing.


Jona lekhabu hi ei tiemin a chanchin khawm ei hriet làr seng ring a um. Jona ei hriet inlàrna tak pakhat chu ngapuiin a dawla, ngapui sûnga ni thum le zan thum aum thu kha ani el awm. Old Testament hun a thil lo tlunghai a hrilna nisien khawm Jona hi tulai Missionary ei ti ang deu hin ringnawtu le awinawtuhai laia Pathien rawngbawltu hmasa tak a ni nghe nghe. Jona khan thutlunghlui hun lai dai khan rawngbawlna a lo tran der an tah. Chun ama hin Isu hung pieng ding kha lo hrillawk naw de sienkhawm Isu kha a thi hnunga ni thum le zàn thum hnunga a thonawk ding kha(ngapui sûnga ni thum le zàn thum a um khan) a lo inentir lawk dai chu ani tah.

Jona hi Israel lal Jeroboam hun laia lo khawsa ania. Chu umzie chu zawlnei Isai a pieng hma kum zakhat néka lo pieng hmasa tina a nih. Jeroboam zuk hril ràla, ama chanchin khawm tlawm te hang tarlang zawk ei tih. Jeroboam hi ,Efraim mi Nebat naupa, Israel lal hmasa tak a nia. Lal Solomon khan mi taima le mi hrat huoisen a ni ti a hriet leiin Josep sûnghai popo chungah hotuin a siema(1 Lal 11:28). Zawlnei Ahija chun a puon thar chu her sawm le her hnia keithlerin hmun sawm chu Jeroboam kuoma a peka, “Solomon lalram chu Pathienin la pek a ta hmu sawm chu nang a kuoma a pék ding che ani”, tiin. Chu thu chu lal Solomon chun a hriet phingleh Jeroboam chu that a tum el taa. Nisienlakhawm Jeroboam chu Aigupta ram lal Sisak kuomah chun a tlàn ta a. Lal Solomon a hung thi phing chun Juda lalram le Israel lalram tiin an hung inthre ta anih. Solomon naupa Reheboam chu Jerusalema umhmun khuorin Juda le Benjamin thlahai po chunga an lal a a dang hnam sawm po chu Israel lalram tiin Jeroboam hnuoia an um ve thung ta anih.

A sûngril ei lut tak tak hma’n Ninevi khawpui chanchin khawm hi Sura favàng lo thlîrin hang bie phuor ei tih. Ninevi hi Assyria(Suria, tu ta Modern Syria)hai khawpui pakhat a lo ni hlaka. Ninevi hi khawpuia an hmang hma chun Assur le Calah hai hi an khawpui hmasa a lo nih. Sienkhawm hun hung fe pei chun Ninevi hi khawpui takin an hung hmang ta lem anih. Assur khawpui kha Shalmaneser-I in a lo indin ania chun Calah ruok hi chu Tiglath- Pileser-I indin a ni ve thung. Ninevi khawpuia Jona’n Pathien thu a va hril lalia an lal chu Ashurnasipal-II (883-859 BC)a nih. Ninevi khawpui hi a vung thrat lai tak nia hriet chu Senecherib(707-681 BC)in lal hun lai kha a nih. Senecherib khan Capital in a hmanga kawtthlérhai le lampuihai chu a hung induong thar a, réng in(Palace)ropui tak tak a hung bawl bawk a. Hi Senecherib hi a ni Juda lal Hezekia rûn dinga nasa taka hung inthawk pa kha (2 Lal 18&19). Ninevi hi Tigris vadung saktienga ram thratna hmun le a pil hàngna hmuna um a nih. Hi khawpui rausan ta hnung hi tulaia Mosul(Modern Iraq ram a um) ep(opposite) taka um ani tiin Archaelogist hai chun an hmusuok. Hi lai hmun enthlakna sin hi Archaelogist hmingthang Claudius J Rich chun kum 1820 AD lai khan a lo tran a. Senecherib lal In( Palace) hai khawm chu (1845-51 AD) lai khan cho dawk/ hmusuokin a hung um ta pei a nih. Chu hnung 1854 khan Felix Jones chun an thil hmuhai le a khawpui umdan hai chu lekhabua siemin a hung insuo ta a. Ninevi khawpui ropui em em el,a sunga mi 1,20,000 néka tam chéngna(Jona 4:11), tungding nawk ta ngai lo dingin a la chim ding thu chu zawlnei Nahum chun kum 612 BC lai bawr khan a lo hrillawk ta hrim nih.

Awleh,Jona mimal nun a’nthawkin ei ni ringtu hai hin thil inchûk ding pahni ei nei a. Chuonghai chu: Dawnna innem le chier- in-thluok el lo ding. Jona ang bawk hin ei ni ringtu inti hai khawm hin Pathiena inthawkin kona chi dang dang le mawphurna(duty) chi hran hran ei nei seng ti chu inphat ruol an nawh. Kona vawikhatna a chu inphatsanin inbîksan ei tum hlak chàng khawm um ngei a tih. Mihriem mitlawng le ngairuotna chun Pathien thiltum hai chu ei zuk hriet el thei ngai bawk si nawh. Hiengang thil leiin inbîksan tumin zamsan tum inla khawm Pathien chun a mi hmangaiin a mi dit tlat lei hin hun remchang(chance)ami la pék nawk pei hlak a nih. Jona ang hin Second chance tuifawn anga bawzui nghal hlak inla chu mani mimal, insûng, khawtlang le mi dang tam tak tadingin damna intlun rawp hlak ei tih. Pathien chun ‘Forever chance’ ami pek naw ding ani ti hi hrie chieng thar nawk inla nuom a um. Ei hriet naw lei chau hin ei hun thra tam tak, tha-le-zung le tangka sum tam tak ei khawral lem hlak a nih. Chuonghai bàka a khawm chun mi tam tak chun thlàn khur thim an lo bél ta hrim a nih. Vawisun hin ‘chance’ dang ei la nghak nawk pei ding am ani?

Pathien thil tum neia amin thawtir chàng hin ei mimal/sungkuo/khawtlang hlawkna el hi ei lo buoipui nuom fu khawp el. Hiieng ang huna hin Pathien khawm hrietthiem harsa ei ti hlak bawk. Amiruok-el-chu Pathien chun mihriem hai hi ama kut suok ngei ani leiin a hmangai an boral el ding chu a phal bîk chai naw ani awm.

Ninevi le Hmar nauhai
A chunga ei hril ta ang khan Ninevi khawpui chu Jona zàrin kum zakhat awr chu Pathien lungsenna a’nthawkin an hima. Amiruokchu thrang thar hai lai an zierang a hung inlang tran nawk ta phing chun an khawpui chu tungding nawk ta ngai lo dinga rûnin a um ta anih. Eini Hmar nauhai khawm hi kum zakhat Kristien ei hang ni ve dék déka suolna ieng iengin am ei hma a suon ti chu a hrilthei ei um nawh. Setan Kohran biek pawl, mani hmasielna, pawl le pawl inti bingna le inlàk hranna, duamna,inpawng nékna, zelthelna, ladd hai hin mi chénchil lo am ani? — 

Thursday, 25 July 2013

Jacob Shakum: How I met Mr. Einstein!

Jacob Shakum: How I met Mr. Einstein!: This evening, while I was commuting for home in one of those chartered buses (previously known as the infamous ‘Blue Line’), a not so old,...

How I met Mr. Einstein!

This evening, while I was commuting for home in one of those chartered buses (previously known as the infamous ‘Blue Line’), a not so old, but fragile, dirty to the dust, boarded the bus. The seats were full and this man had boarded the bus with his ‘tools’ in hands and a carry-bag which probably might have contained his accessories for his profession. Man, most of us commuting in those buses are employees of the Central Government. This man, whom I had already named him ‘Einstein’ (he had white, rather almost white, beard and mustache), was looking for a seat. There was one which was vacant in between those two medium build passengers (a seat for three). I wondered how people, maybe not all, could be so uncivilized to deny him of his right-as a passenger, to be seated in that vacant seat! How un-human! What discrimination!

Who knows what odd jobs he could have done during the day, under the ‘Humidity’ of Delhi?   I, as my co-passengers, was much better privileged than Mr. Einstein! So, why not let him have those small luxuries that he could have, even if it’s for a few minutes. Take it this way – being given a table and a seat, it is not appropriate for you to stand the whole day. On the other hand, Mr. Einstein might have stand the whole working hours doing his job. As I have deducted, on the basis of his tools at hand and appearances, he cannot be a ‘foreman’, nor can he be a manager.


I could take it no more – “Uncle, you can take my seat (of course in Hindi!)” What do I lose? Nothing! I didn't say that I am being more civilized than those. Maybe equality, as enshrined in the Constitution, was for those who want to implement it and fight for its cause. For the rest, it’s just a written document. 

Saturday, 13 July 2013

Pasietna hin mihriem mitak in a siem.

              "Cindrella Man", Russell Crowe lem changna kha hmasak kha titak tawk in ka en nawn nawk a. A mi hne in ka lungril a them khop el. Ama hin Jim J. Braddock, Pugilist, lem an chang a nih. Harsatna hin mihriem hih tumruona hi a lo pek thei zie le a keiding thei zie a min hriet tir chu tie. 'Adversity makes a man' ti hih a pawm ve tu ka nih. Pasietna hin tumruona, tuorselna hai a pek ve thei zie, ka hriet ta sa nisien khom ka zuk hriet thar zuol chu tie.  Jim J. Braddock hih an tlasie hun lai tak tak khan chuh, 'The Great Depression' hun lai lo ni bawk leh, kut hai chen lo daw ta a nih.  A retire ta hnung chun thrang a la hung lak thra a, mi hai chawmna zar chun, sawt naw  te a chun World Heavyweight Boxing champion title a hung lak ta der el. 

               Thil ramtin ka zuk ngaituo dawk kir chu tie. Kan School kai lai hun dam, college kai lai chen khom. Mi School uniform hlui kan hak lai dam, mi lekha bu hlui po kan huoi khawm lai dam. Keini tawk a ding chun khalai hun le tuta kan ngir na hih an thlau ta hle. School chawl ding khawm ei hawphur ngawi ngawi el hlak a ni kha, a san chuh chawl a ni chun Kangzam tlang kha nikhat a hin voihnih kan kai hlak a nih, thing phur ah, leipui enkai malam leh. Pathien mi thuoi na hih a ropui in an sang a nih. Harsatna kan i sir popo chuh zuk in zawt el seng an nawh.Inzak um tieng khawm a um chu tie. 

               Ka zuk hril nuom tak chuh eini tlangram mi hai hih va hosa he hu ei um tawl naw a, harsa triet tret a inchuk tawl dam ei nih (a lo thaw thei deu, sum tienga panga chuh um tho ei ta). Khalaizing khan 'tum (goal)' nei hih a thra. Tum nei in sang hih a poina a um thrak nawh, ka lo hmu ve dan. Anachuh, khalai khan tum i nei si chun a 'driving force' kha battery ang deuin i suk bit map a ngai a nih. Mani suk na hmun hriet a thrang khom nasatak a lak ding. Ei tum an sang phawt chun ei lo tla pal a ni khom a, ei tla inhnuoi bek bek chuh ka ring chuong nawh.  Ei nu le pa hai in thlasaphul kai rak a an mi lo chawmna hih thlawn naw sien, an hrat naw hun ah a sawmdawltu ei thei na dingin thrang hih hang la thar nawk tak tak in la. Insuong a hung changkang chun, Hnam khom i hung suk chnagkang pei a ni ti kha hriet sa mawl ding.

             Mi pasie bek bek lo, sum tienga ngaituo um lo hai hman in tum in sang tak tak nei in an hung dingsuok a, chu lai ah eini pasie tret trawt hai hin iem ei tum ei zuk suk sang naw na ding san? Pasietna hih negative tienga lak lo ding, positive deu a lak a, tumruona, tuorselna, taimakna mi pe tu a lak lem ding. Forum pakhat a ka tiem chuh, 'Adversity' hmanga essay ziek ding an ti a, a ma nu hin ka hringnun a hin 'Adversity' hih ka la tawng naw leiin harsa ka ti em a ka ziek thei naw a nih a ti chuh! Pasietna hih vangneina pakhat ve angin ka ngai, tumruona, tuorselna mi pe tu a ni chun.

                  Victor Hugo chun 'Adversity makes a men,  and prosperity makes a monster' a ti a. A film bawk zuk hril nawk in la. 'The Devi's Double', Saddam Hussein a naupa chanchin an in changna a khan ei zuk hmu a. Power, money kha a ma ta ang el a a ngai lei khan, mihriem pangngai hai umdan ding lo ang top in a um. Pasietna a inthawk a hung seilien nisien chuh khang lawm lawm khan a mizie khom kha a um ka ring nawh. Chuleiin, pasietna hih inzapui ding nilo, a mi siem tu le tumruona, sel-na mi petu a lak hlak ding.

                   Hlawtlingna hai, insang-na hai, thunei theina ngirhmun ah ei um ta lo nisien khom, ei suok na kha theinghil lo a, mani ngirhmun in ang pui hai kha sawmdawl a, thrang lak pui lem hlak hih thil thra tak a nih. Hienga ei thaw seng chun, ei hnam chawiding tu la hung ni rawp ei tih. Chulai zinga chun a mi siem tu Pathien kha inza tak pum leh tri dek pum a thrang lak ding. 

 [Ka ziek tum tak a suok thra thei naw ngei. Zani mi pakhat leh kan in biekna ah a chanchin a hung hril a, ka zuk ngaituo em a ka zuk ziek lang a nih thiem naw sa sa in. Lo hun el raw seh. Main idea chuh an lang phak tho met in ka hriet. Ei Hmar trawng ziek inchuk lai mek ka ni ve leiin sukdikna chuh ka pawm ran a ni aw.]

Monday, 1 July 2013

Jacob Shakum: WHERE IS THE LOVE? (Not of BEPs)!

Jacob Shakum: WHERE IS THE LOVE? (Not of BEPs)!:         I see people being raped and molested, innocent kids being raped, unaware people being robbed at gun-point, cars being jacked, h...

WHERE IS THE LOVE? (Not of BEPs)!


        I see people being raped and molested, innocent kids being raped, unaware people being robbed at gun-point, cars being jacked, house ransacked, senior citizens being compromised. This is what I see everyday  in my daily tabloids of news. Where is the love? 

        What have become of us? Barbarians? Hooligans? Vikings? All these thought used to flash before me whenever I scanned through my daily newspaper every morning.  Don't question me for I don't have the solutions nor do I have any remedy for this. 

         Influential people have tried, songs have been written and sung, religious leaders preached, bureaucrats have suggested solutions which never culminate,  Ministers promised endless promises, that just hung in the air, moral books are being issued and read, the list is endless. Where is the love?

         People, what if? If the one being raped is your sister, your close relative, your BFF?  What if that 'car' was your car? What if your grand parents are being compromised? Let me remind you that I don't have a remedy for all of these. I'm just searching for an answer - where is the love?

        Even when a helping hand is extended by some concerned citizens, they are at the receiving end - being shot at or being beaten. Law enforcers - cops, are not safe either. Are we heading towards total annihilation?  

         With these BIG questions in mind, I am preparing for yet another day with a hope that "At the end of the day, Love will prevail". 

          Peace and love be on earth!