Friday, 26 July 2013

JONA le NINEVI KHAWPUI KHA - By Christopher Lalrothang Tusing.


Jona lekhabu hi ei tiemin a chanchin khawm ei hriet làr seng ring a um. Jona ei hriet inlàrna tak pakhat chu ngapuiin a dawla, ngapui sûnga ni thum le zan thum aum thu kha ani el awm. Old Testament hun a thil lo tlunghai a hrilna nisien khawm Jona hi tulai Missionary ei ti ang deu hin ringnawtu le awinawtuhai laia Pathien rawngbawltu hmasa tak a ni nghe nghe. Jona khan thutlunghlui hun lai dai khan rawngbawlna a lo tran der an tah. Chun ama hin Isu hung pieng ding kha lo hrillawk naw de sienkhawm Isu kha a thi hnunga ni thum le zàn thum hnunga a thonawk ding kha(ngapui sûnga ni thum le zàn thum a um khan) a lo inentir lawk dai chu ani tah.

Jona hi Israel lal Jeroboam hun laia lo khawsa ania. Chu umzie chu zawlnei Isai a pieng hma kum zakhat néka lo pieng hmasa tina a nih. Jeroboam zuk hril ràla, ama chanchin khawm tlawm te hang tarlang zawk ei tih. Jeroboam hi ,Efraim mi Nebat naupa, Israel lal hmasa tak a nia. Lal Solomon khan mi taima le mi hrat huoisen a ni ti a hriet leiin Josep sûnghai popo chungah hotuin a siema(1 Lal 11:28). Zawlnei Ahija chun a puon thar chu her sawm le her hnia keithlerin hmun sawm chu Jeroboam kuoma a peka, “Solomon lalram chu Pathienin la pek a ta hmu sawm chu nang a kuoma a pék ding che ani”, tiin. Chu thu chu lal Solomon chun a hriet phingleh Jeroboam chu that a tum el taa. Nisienlakhawm Jeroboam chu Aigupta ram lal Sisak kuomah chun a tlàn ta a. Lal Solomon a hung thi phing chun Juda lalram le Israel lalram tiin an hung inthre ta anih. Solomon naupa Reheboam chu Jerusalema umhmun khuorin Juda le Benjamin thlahai po chunga an lal a a dang hnam sawm po chu Israel lalram tiin Jeroboam hnuoia an um ve thung ta anih.

A sûngril ei lut tak tak hma’n Ninevi khawpui chanchin khawm hi Sura favàng lo thlîrin hang bie phuor ei tih. Ninevi hi Assyria(Suria, tu ta Modern Syria)hai khawpui pakhat a lo ni hlaka. Ninevi hi khawpuia an hmang hma chun Assur le Calah hai hi an khawpui hmasa a lo nih. Sienkhawm hun hung fe pei chun Ninevi hi khawpui takin an hung hmang ta lem anih. Assur khawpui kha Shalmaneser-I in a lo indin ania chun Calah ruok hi chu Tiglath- Pileser-I indin a ni ve thung. Ninevi khawpuia Jona’n Pathien thu a va hril lalia an lal chu Ashurnasipal-II (883-859 BC)a nih. Ninevi khawpui hi a vung thrat lai tak nia hriet chu Senecherib(707-681 BC)in lal hun lai kha a nih. Senecherib khan Capital in a hmanga kawtthlérhai le lampuihai chu a hung induong thar a, réng in(Palace)ropui tak tak a hung bawl bawk a. Hi Senecherib hi a ni Juda lal Hezekia rûn dinga nasa taka hung inthawk pa kha (2 Lal 18&19). Ninevi hi Tigris vadung saktienga ram thratna hmun le a pil hàngna hmuna um a nih. Hi khawpui rausan ta hnung hi tulaia Mosul(Modern Iraq ram a um) ep(opposite) taka um ani tiin Archaelogist hai chun an hmusuok. Hi lai hmun enthlakna sin hi Archaelogist hmingthang Claudius J Rich chun kum 1820 AD lai khan a lo tran a. Senecherib lal In( Palace) hai khawm chu (1845-51 AD) lai khan cho dawk/ hmusuokin a hung um ta pei a nih. Chu hnung 1854 khan Felix Jones chun an thil hmuhai le a khawpui umdan hai chu lekhabua siemin a hung insuo ta a. Ninevi khawpui ropui em em el,a sunga mi 1,20,000 néka tam chéngna(Jona 4:11), tungding nawk ta ngai lo dingin a la chim ding thu chu zawlnei Nahum chun kum 612 BC lai bawr khan a lo hrillawk ta hrim nih.

Awleh,Jona mimal nun a’nthawkin ei ni ringtu hai hin thil inchûk ding pahni ei nei a. Chuonghai chu: Dawnna innem le chier- in-thluok el lo ding. Jona ang bawk hin ei ni ringtu inti hai khawm hin Pathiena inthawkin kona chi dang dang le mawphurna(duty) chi hran hran ei nei seng ti chu inphat ruol an nawh. Kona vawikhatna a chu inphatsanin inbîksan ei tum hlak chàng khawm um ngei a tih. Mihriem mitlawng le ngairuotna chun Pathien thiltum hai chu ei zuk hriet el thei ngai bawk si nawh. Hiengang thil leiin inbîksan tumin zamsan tum inla khawm Pathien chun a mi hmangaiin a mi dit tlat lei hin hun remchang(chance)ami la pék nawk pei hlak a nih. Jona ang hin Second chance tuifawn anga bawzui nghal hlak inla chu mani mimal, insûng, khawtlang le mi dang tam tak tadingin damna intlun rawp hlak ei tih. Pathien chun ‘Forever chance’ ami pek naw ding ani ti hi hrie chieng thar nawk inla nuom a um. Ei hriet naw lei chau hin ei hun thra tam tak, tha-le-zung le tangka sum tam tak ei khawral lem hlak a nih. Chuonghai bàka a khawm chun mi tam tak chun thlàn khur thim an lo bél ta hrim a nih. Vawisun hin ‘chance’ dang ei la nghak nawk pei ding am ani?

Pathien thil tum neia amin thawtir chàng hin ei mimal/sungkuo/khawtlang hlawkna el hi ei lo buoipui nuom fu khawp el. Hiieng ang huna hin Pathien khawm hrietthiem harsa ei ti hlak bawk. Amiruok-el-chu Pathien chun mihriem hai hi ama kut suok ngei ani leiin a hmangai an boral el ding chu a phal bîk chai naw ani awm.

Ninevi le Hmar nauhai
A chunga ei hril ta ang khan Ninevi khawpui chu Jona zàrin kum zakhat awr chu Pathien lungsenna a’nthawkin an hima. Amiruokchu thrang thar hai lai an zierang a hung inlang tran nawk ta phing chun an khawpui chu tungding nawk ta ngai lo dinga rûnin a um ta anih. Eini Hmar nauhai khawm hi kum zakhat Kristien ei hang ni ve dék déka suolna ieng iengin am ei hma a suon ti chu a hrilthei ei um nawh. Setan Kohran biek pawl, mani hmasielna, pawl le pawl inti bingna le inlàk hranna, duamna,inpawng nékna, zelthelna, ladd hai hin mi chénchil lo am ani? — 

No comments:

Post a Comment